Journal of Ottoman Legacy Studies (Osmanli Mirasi Arastirmalari Dergisi)
Journal of Ottoman Legacy Studies (Osmanli Mirasi Arastirmalari Dergisi), is an international, peer-reviewed, indexed, open-access, academic e-journal established to assess the cultural legacy in the geography where the Ottoman Empire ruled. JOLS is aimed to publish authentic articles in which the issues especially language, literature and history, and the subjects that can be assessed in “Ottoman legacy” are discussed, evaluation and analysis on the cultural life during and after the Ottoman Period are made and presented in academic discipline. JOLS will consider for publishing on the following topics: Ottoman period political, military, social, economic, cultural life Ottoman period language and literature Ottoman period art, architecture Articles in JOLS can be submitted in a form of: regular research articles reviews - monographs Conference proceedings – (In the papers presented at scientific meetings such as symposiums or congresses, the name, place and date of the scientific meeting should be specified). Articles produced from postgraduate theses (the information of the decision-maker to publish this type of articles from the thesis should be stated in the footnote. Other kinds of manuscripts will be judged solely based on the scientific merit of data/research provided. All submitted manuscripts by author(s) are subject to initial appraisal by the section editors to peer review as a double-blind by at least two independent and expert referees. JOLS provides immediate open access to its content, on the principle that making research freely available to the public supports a greater global exchange of knowledge. JOLS; is a peer-reviewed online journal which publishes original research papers, review and theoretical manuscripts. Deadline for the next issue: Always open Average Review Time: 4 weeks JOLS, published electronically three times a year in March, July and November. Article Processing Charges: 500 USD, which includes proofreading and typesetting charges
Manzum Bir Astronomi Kitabı “Usûl-i Hâl” (Dil İncelemesi-Metin)
Türk dilinin tarihi dönemleri içerisinde farklı alfabelerle yazılmış metinlerinin çeviri yazı alfabesine aktarılmasıyla o metinlerdeki dil özelliklerinin ve söz varlığının hem geçmiş kullanımları gün yüzüne çıkarılabilecek hem de mevcut kullanımdaki değişimleri tartışılabilecektir. Yıldızları, gök cisimlerini, burçları ve bunların hareketlerine bağlı olarak yeryüzünde meydana gelen olayları kendine has bir söz varlığı ve üslupla anlatan “Usûl‑i Hâl” de bu amaçla çalışmaya konu edilmiştir. Eser, her sayfaya 2 sütun halinde, 11 satır olarak yazılmış toplam 492 beyitten meydana gelen bir astronomi kitabıdır. Konusu itibarıyla kendine has bir dille yazılan eserde yer alan başlıca hükümler; yıldızların burçları ne kadar zamanda dolaştığı, Arap, Acem ve Rum toplumlarına göre yıl dönümleri, mevsimlerin değişimi, bu değişimlere bağlı olarak meydana gelen tabiat olayları, gök cisimlerinin hareketleri, ayın çeşitli burçların etkisine girmesi ve buna bağlı olarak yeryüzünde meydana gelen zelzele, kıtlık, bolluk, hastalık, sağlık gibi iyi veya kötü olaylardır. Yaygın olarak görülmeyen ilm-i ahkâm-ı nücum konusunu içeren eserlerden biri olan ve Eski Anadolu Türkçesinden Osmanlı Türkçesine geçiş dönemi eseri olarak nitelendirebileceğimiz “Usûl‑i Hâl”in dil özelliklerinin tespit edilmesi düşüncesiyle ele alınan bu çalışmanın “Giriş” kısmında eserin içeriği ve biçim özellikleri hakkında bilgi verildikten sonra dil özellikleri sırasıyla “ses bilgisi, şekil bilgisi ve söz varlığı” başlıkları altında incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın sonunda ise incelemeye esas alınan manzum astronomi metni çeviri yazı alfabesiyle verilmiştir.
Eski Anadolu Türkçesi, Uṣûl-i Ḥâl, dil incelemesi, söz varlığı, astronomi
Copyright (c) 2026 Journal of Ottoman Legacy Studies (Osmanli Mirasi Arastirmalari Dergisi)
Temsilden Esarete Wenceslas Wratislaw’ın Hatıratında Saatler
Hediyeleşme uluslararası kültürel karşılaşmaların önemli bir boyutunu oluşturur ve içerdiği sembolik anlamlarla zamanın ruhunu yansıtır. 16. yüzyıl sonu Osmanlı-Habsburg ilişkileri, sadece askeri ve siyasi rekabetle değil, aynı zamanda karşılıklı hediyeleşme protokolleri üzerinden şekillenen bir kültürel etkileşime sahne olmuştur. Bu sürecin en önemli tanıklarından biri 1591 yılında Viyana'dan İstanbul'a gönderilen bir elçilik heyeti üyesi iken değişen uluslararası dengeler nedeniyle esir olan ve özgürlüğe kavuştuktan sonra hatırat oluşturan Baron Wenceslas Wratislaw'dır. Wratislaw'ın hatıratı, görkemli saray hediyeleri aracılığıyla dönemin diplomatik ilişkilerine ışık tutmakta, diplomasi içinde önemli bir yeri olan hediyelerin bu ilişkilerde taşıdığı sembolik anlamı kaydetmektedir. Bu çalışma Wratislaw'ın hatıratı bağlamında 16. yüzyıl sonu Osmanlı-Habsburg diplomasi kültüründe barış ve savaş yönetiminde aracı figür olarak III. Murat ve osmanlı paşalarına gönderilen özellikle saat nesnesine odaklanmakta, Wratislaw'ın gözlemleri ışığında, Augsburg menşeli mekanik saatlerin diplomatik aktör olarak işlevi ve bu sürecin hatıraların kurgusundaki rolünü irdelemeyi amaçlamaktadır. Wratislaw'ın anlatısı mikro-tarihsel bir kaynak olarak değerlendirilmekte, savaş koşullarında diplomatik nesnelerin anlamkaymasına uğradığı fikrinden hareketle maddi kültür perspektifiyle diplomatik hediyelerin sembolik işlevi analiz edilmektedir. Böylece Wratislaw'ın hatıratı, bireysel tanıklığın ötesinde, erken modern dönem imparatorluklar arası ilişkilerde temsil, iktidar ve esaret arasındaki geçirgenliği ortaya koymakta; savaşın diplomatik düzen üzerindeki dönüştürücü etkisini anlamaya imkân veren tarihsel bir belge olarak konumlandırılmaktadır.
Osmanlı devleti, 16. Yüzyıl, Wenceslaw Wratislaw, Mekanik saat, Augsburg saatleri, Turquerie, Türkenverehrung
Rural Ottoman Heritage and Vernacular Timber Mosques: Documentation of the Çantı Technique in Northwestern Anatolia
This study examines vernacular timber mosques constructed using the traditional Çantı technique in the Kocaeli and Sakarya regions of northwestern Anatolia. Based on interlocking wooden elements assembled without nails, the Çantı technique represents a distinctive yet under-documented component of early Ottoman rural architecture. The research aims to document the current condition, architectural characteristics, and conservation status of selected mosque structures, and to evaluate their significance within the broader context of regional architectural heritage. The study adopts a qualitative methodology, combining field surveys, architectural measurements, photographic documentation, and archival research. Six mosque structures were analyzed comparatively with respect to plan typology, construction systems, material properties, and restoration history. The findings reveal that these buildings share common features such as rectangular layouts, timber load-bearing systems on stone foundations, and limited window openings, while also exhibiting variations in elements such as minarets, women’s galleries, and restoration interventions. The study highlights the vulnerability of timber-based heritage structures to environmental conditions, natural disasters, and human interventions, emphasizing the urgent need for systematic documentation and context-sensitive conservation strategies. By providing updated data on the current state of Çantı mosques, this research contributes to the discourse on vernacular architecture. It offers a valuable reference for future conservation and restoration efforts.
Üsküdar’da Bir Halvetî Şeyhi: Nalçacı Halîl Efendi ve Yeni Bulunan İlâhîleri
Üsküdar, Osmanlı devrinde tasavvufî hayatın en canlı tezahürlerini barındıran mühim bir irfan mahallidir. Bu muhitte yetişen ve bugün Üsküdar’da kendi adıyla anılan bir camisi de bulunan Nalçacı Şeyh Halîl Efendi, 16. asrın ikinci yarısında doğmuş, 1630 yahut 1638’de vefat etmiş, tanınmış bir Halvetî şeyhidir. Ayvansarâyî’nin verdiği malumata göre, nalçacı (ayakkabı öksesi çakan) iken Abdülvehhâb Ümmî’ye intisap ederek tasavvuf yoluna sülûk etmiş, Üsküdar’da tekke ve mescid tesis ederek mürid yetiştirmiştir. Biyografik kaynaklarda şiir söylediği kaydedilmekle birlikte, Halîl Efendi’nin manzumeleri uzun müddet meçhul kalmış, yalnızca birkaç beyitle temsil edilmiştir. Bu makalede, yeni bulunan bir ilâhiyyât mecmuasında kayıtlı, Şeyh Halîl’in şimdiye kadar bilinmeyen ilâhîleri ilk defa gün yüzüne çıkarılacaktır. Ekseriyeti Halvetî şairlere ait manzumeleri muhtevî mezkûr ilâhiyyât mecmuası şahsî kütüphanemizde kayıtlı olup içerisinde 17 farklı mutasavvıfa ait 130 manzume yer almaktadır. Harap hâldeki mecmuanın müstensihi ve istinsah tarihi meçhuldür. Çalışmamızda Şeyh Halîl hakkında bilgi verildikten sonra mecmuanın tavsifi yapılacak, ardından şairin burada kayıtlı yedi manzumesinin tanıtımı, incelemesi ve yeni harflerle neşri yapılacaktır. Son kısımda ise tespit edilen şiirlerin tıpkıbasımına yer verilecektir. Böylece adı bilinen ancak eserleri ele geçmemiş bir mutasavvıf şairin şiirleri ortaya konularak mecmuaların bu sahadaki ehemmiyeti bir kez daha tebarüz ettirilecektir.
Divan Şairlerinin Gözüyle Büyük Selçuklu Devletinin Son Hükümdarı Sultan Sencer
Büyük Selçuklu Devleti’nin son hükümdarı olan Sencer’in asıl adı Ahmet’tir. XII. yüzyılda otuz dokuz yıl hüküm sürmüştür. Döneminde başta Gazneliler, Harizmliler, Karahanlılar ve Gurlular olmak üzere çeşitli devletlerle savaşmış ve onlara karşı zafer kazanmıştır. Onun zamanında devlet en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Sencer sadece askeri ve siyasi alanda başarı kazanma peşinde koşmamış, aynı zamanda ülkesini ilim ve kültür merkezi yapmaya da gayret etmiştir. Bu bağlamda şairleri ve âlimleri himaye ettiği bilinmektedir. Nitekim çok sayıda şair ve âlim onun ihsanlarına nail olmuştur. Divan şairleri şiirlerini düzenlerken çeşitli kaynaklardan beslenirler. Bunlar arasında tarihi şahsiyetler mühim bir yer tutar. Divan şairinin Sencer gibi önemli bir tarihi şahsiyete kayıtsız kalması düşünülemezdi. Büyük Selçuklu Devletinin büyük ve kudretli hükümdarı Sencer’in divan şairleri tarafından nasıl tavsif edildiğine dair daha önce yapılmış herhangi bir çalışmaya tesadüf edilmemiştir. Divan şiiri araştırmaları sahasındaki bu boşluğu doldurmak maksadıyla Sencer’le ilgili kullanımların tespitine yönelik yapılan bu çalışmada Osmanlı döneminde telif edilmiş 340 divan taranarak elde edilen veriler başlıklar hâlinde tasnif edilmiş ve incelenmiştir.
Divan Şiiri, Sultan Sencer, Büyük Selçuklu Devleti
Ottoman Fountains as Tangible and Intangible Cultural Heritage: The Case of Iskilip
This article explores the Ottoman fountains of Iskilip, Türkiye, as heritage assets that connect architectural expression with living cultural practices. While these fountains remain visible elements of the urban landscape, their origins reflect long-standing religious, social, and philanthropic traditions associated with the Ottoman waqf system. Beyond their functional role in water distribution, Ottoman fountains historically operated as socially embedded spaces where belief systems, charitable ethics, and everyday communal interaction converged. The study aims to examine how Iskilip’s fountains integrate tangible architectural features with intangible cultural values shaped by belief systems, commemorative intentions, and community rituals. In the existing literature, Ottoman fountains have largely been examined through their stylistic and structural characteristics. This study addresses this gap by interpreting fountains not only as architectural heritage but also as carriers of intangible cultural meaning, particularly in the context of small Anatolian towns. Methodologically, the research combines archival and literature analysis with field-based architectural documentation and typological study. Ottoman fountains surviving in the historic centre of Iskilip were examined through on-site observation, photography, and measurement, and their current conditions were compared with earlier documentation. The findings indicate that, despite the decline of their original hydraulic functions, these fountains continue to function as cultural reference points through inscriptions, spatial memory, and ritualised remembrance, demonstrating the close relationship between tangible architectural heritage and intangible cultural practices.
Aesthetic Analysis as a Methodology for Interpreting Islamic Art and Architecture: An Ottoman Case Study from Topkapı Palace
This article advances aesthetic analysis as a methodological framework for interpreting Islamic architecture and demonstrates its analytical potential through an Ottoman case study from Topkapı Palace. While Islamic architecture has often been examined through stylistic, historical, or symbolic approaches, methodological processes through which meaning emerges from architectural form remain insufficiently articulated. Drawing on aesthetic philosophy and artwork-centered approaches to interpretation, the study proposes a three-stage analytical framework consisting of the description of formal features, the identification of aesthetic predicates, and conceptual interpretation. The framework is applied to the Privy Room of Murad III in Topkapı Palace, one of the most prominent interiors of the Ottoman imperial residence. Through a close examination of spatial organization, ornamental surfaces, and calligraphic program of the room, the study identifies aesthetic qualities such as unity, stylization and repetition. Interpreted within the conceptual horizon of Islamic aesthetics, these qualities illuminate how architectural form mediates symbolic and spiritual meanings within the Ottoman palace environment. By combining methodological reflection with the aesthetic analysis of an Ottoman architectural interior, the article proposes a systematic approach to interpreting Islamic architecture while offering a new perspective on the aesthetic structure of one of the most sophisticated spaces of the Ottoman court.
Aesthetic Analysis, Form and Meaning, Islamic Aesthetics, Ottoman Palace Architecture, Sacred and Secular, Topkapı Palace
Religious Institutions and Rituals in the Ottoman State
This study explores the relationship between Ottoman political and religious institutions and rituals, addressing the longstanding debate over whether religion in the Ottoman state was politicized or institutionally autonomous. The research is driven by conflicting interpretations found in both Orientalist and modern historiography, many of which portray Ottoman governance as either theocratic or manipulative of Islam. By reexamining these claims, the study seeks to clarify the nature of Ottoman governance and the role played by religious institutions within it. This study adopts a legal-institutional analytical framework, examining the relationship between political authority and religious institutions through the functioning of key offices (such as the Shaykh al-Islām), judicial practices, and administrative structures. It adopts a descriptive-historical and analytical-critical approach grounded in comparative historiography. Primary and secondary sources are evaluated according to their relevance to legal institutions, administrative practice, and the degree of religious authority exercised independently from the sultanate. It combines historical analysis of primary sources such as chronicles, legal texts, and imperial practices with critical engagement with historiography, evaluating competing interpretations based on the degree of institutional independence, legal authority, and political intervention. Within this study, institutional autonomy is understood as the capacity to issue binding legal opinions, regulate judicial matters, and preserve procedural authority within the imperial structure. Arabic and Ottoman terms are transliterated according to standard academic conventions (Chicago/IJMES), with minor simplifications for readability. The research finds that Ottoman governance was neither theocratic nor based on divine right. Religious institutions, headed by the Shaykh al-Islām, enjoyed relative institutional autonomy, though within the broader framework of imperial sovereignty. The study also examines the Ottoman administration of Islamic rituals and religious practice within an institutional framework. The study offers a balanced reassessment of Ottoman religious governance and contributes to ongoing debates on religion and state in Islamic history, providing a framework for future comparative studies.
Institutional governance, Islamic law, legal pluralism, Millet System, Sharīʿa, Shaykh al-Islām
Kastamonu Hafızlarına Dair Biyografik Nitelikli Bir Mesnevi:Aksaraylı Hasan Rızâyî’nin Tuhfe-i Huffâz’ı
Klasik Türk edebiyatı döneminde telif edilen bazı eserlerde İslam tarihindeki önemli şahsiyetlerin muhtelif yönleriyle ele alındığı bilinmektedir. Bilhassa 16. asırdan itibaren Osmanlı Devleti’nde yaşamış âlim ve şairler başta olmak üzere önde gelen şahsiyetlerin hayatlarına dair bilgileri barındıran biyografik kaynaklar kaleme alınmıştır. Müslüman milletlerde önemli görülen ve biyografisini yazma gereği duyulan kimseler arasında Kur’an’ın tamamını ezberleyen hafızlar da vardır. Kastamanu, âlim ve şairlerinin sayıca fazla olmasının yanında hafızlarının çokluğuyla da bilinen bir şehirdir. Bu husus, özellikle seyahatnamelerde sıkça karşımıza çıkmaktadır. Bu konuya dikkat çekenlerden biri de 17. asrın velut şairlerinden Aksaraylı Hasan Rızâyî Efendi’dir. Şair, 1664 yılında kaleme aldığı Tuhfe-i Huffâz adlı eserinde kadı olarak görev yaptığı sırada Kastamonu’da bulunan hafızlar hakkında bilgi vermiştir. Mesnevi nazım şekliyle yazılan eserde on biri kadın olmak üzere toplam 161 hafız hakkında bilgi bulunmaktadır. Rızâyî bazı hafızların sadece ismini anmış, bazıları hakkında daha çok mesleği ve ailesine dair biyografik mulamata yer vermiştir. Eser, hakkında başka kaynaklarda bilgi bulunmayan şahısların varlığından bahsetmesi adına önemli bir vesikadır. Bu çalışmada Tuhfe-i Huffâz adlı mesnevi şekil ve muhteva yönünden incelendikten sonra elde olan tek nüshadan hareketle eserin metni araştırmacıların istifadesine sunulmuştur.
Belâgatin Estetik Tasarrufu: Neşâtî'nin Gazellerinde Bir ÜslupTekniği Olarak Eksiltme (Îcâz-ı Hazf)
Öz: Belâgat ilminin önemli unsurlarından biri olan icaz, lafızda tasarrufu sağlayarak manayı yoğun biçimde sunma sanatıdır. Bu sanatın estetik bir tezahürü olan eksiltme (icaz-ı hazf) dildeki ayıklama eğiliminin şairin elinde bilinçli bir üslup stratejisine dönüşmesidir. Bu çalışma 17. yüzyılın önemli sebk-i Hindî şairlerinden Neşâtî’nin gazellerini, belâgatteki estetik tasarruf ilkesi ve eksiltme pratikleri bağlamında incelemektedir. Kökeni tefsir geleneklerine dayanan eksiltme (hazf) konusu, dil bilim ve yeni Türk edebiyatı çalışmalarında yer bulsa da Klasik Türk şiiri özelinde şairin zihnindeki estetik sınırlama kurgusu üzerinden yeterince tartışılmamıştır. Bu makale, Neşâtî’nin şiir dünyasını; ses, kelime ve cümle düzeyindeki eksiltmeler üzerinden hiyerarşik bir analize tabi tutarak söz konusu boşluğu doldurmayı amaçlar. Çalışmada öncelikle belâgat eserleri ışığında icaz ve eksiltme kavramlarının teorik sınırları çizilmiş; ardından Neşâtî’nin şiir örgüsündeki ses, ek, kelime ve cümle düzeyinde eksiltmeler örneklendirilmiştir. Analizler yapılırken eksiltilen unsurlar köşeli parantezle gösterilmiştir. İnceleme sonucunda Neşâtî’nin özellikle kelime düzeyindeki yoğun tasarruflarıyla mısra yapısını sağlamlaştırdığı, cümle düzeyindeki eksiltmelerde ise okuyucunun zihinsel iştirakini şart koşan seçkin bir üslup inşa ettiği ortaya konmuştur. Bu yönüyle çalışma, Neşâtî’nin şiirinin sadece imge dünyasını değil, aynı zamanda belâgatin imkânlarını bir üslup disiplini ve teknik beceriyle nasıl yönettiğini tescil etmektedir.
Arşiv Belgelerinde Mimari Tasarımın Söylemsel İnşası: Batum Muhacirlerinin İskân Edildiği Gemlik Hamidiye Köyünde Yapılacak Caminin Projeleri
Öz: Osmanlı İmparatorluğu’nun, Rus Savaşını kaybetmesi neticesinde Kafkas topraklarından Anadolu’ya kitlesel göçler başlamıştır. Batum göçmelerinin bir kısmı da Bursa vilayetine bağlı Gemlik kazasında yeni kurulan Hamidiye karyesine yerleşmiştir. Çalışmanın amacı, Osmanlı Arşivinde incelediğimiz belgeler arasında Hamidiye’ye yerleşen muhacirler için bir cami yapımına dair bazı kayıtların okunarak detaylı açıklanmasıdır. Belgelerde, Hamidiye’de üç yüz kişi kapasiteli cami yapılmasına dair ön hazırlıklar talep edilmiş ve bu bağlamda cami inşası için gerekli proje, malzeme-fiyat bilgileri ele alınmıştır. Konu hakkında ön çalışma yapmaları için mimarlar Kalfa Dimitri ve Pandelaki görevlendirilerek inşa için gerekli bedelin ne kadarlık bir masrafla uygun olacağı hesaplanmıştır. Konunun önemi söz konusu projenin cami ile avlusu, camiye bitişik bir su yapısı ve avludaki çeşmelerin plan ve malzeme bilgilerinin hiçbir ayrıntı atlanmadan ele almasıdır. Konu bu bağlamda incelendiğinde belge dili, yazışma üslubu, mimari teknik ve terimler, malzeme ve maliyet bilgileri, dönemin inşa bilgisi gibi Geç Osmanlı döneminin mimari geleneğini ve sosyolojisini anlamaya yardımcı olacak önemli bulgular içermektedir. Türk tarihinde sonuçları itibariyle önemli bir yere sahip olan Rus savaşı, Osmanlı devletinin göçmen politikaları ve iskân metodunun anlaşılması bakımından da önem arz etmektedir.
Resmi musattahı, Osmanlı tarihi, Osmanlı mimarisi, Zirâ-ı mimârî, Hamidiye, Cami
Cumhuriyet Döneminde Şark-İslam Klasiklerinin Türkçeye Aktarımı: Tercüme Bürosu ve Kanonlaştırma Süreci (1940–1967)
Bu çalışma, Cumhuriyet döneminde Hasan Âli Yücel’in başlattığı Tercüme Bürosu’nun 1940–1967 yılları arasında yayımladığı Şark-İslam Klasikleri dizisini eser seçimi, çeviri stratejileri ve kanonlaştırma süreçleri ekseninde incelemektedir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımıyla tarihsel ve betimleyici bir tasarımla yürütülmüştür. Veri seti, 1940–1967 aralığında Şark-İslam Klasikleri başlığı altında Türkçeye kazandırılan eserlerin bibliyografik künyeleri, yayımlanma yılı, müellif, eser adı ve çevirmen bilgilerinden oluşturularak kronolojik olarak derlenmiştir. Dizi, başlangıçta Mevlânâ'nın Mesnevî’si gibi edebî-hikemî metinler etrafında kurulmuş, 1940’ların ortasında Nizâmî, Hâfız, Attâr, Sa'dî gibi şiir ve hikmet metinleriyle genişlemiş, 1950'lerde Gazâlî, İbn Haldûn, Taberî, Belâzürî ve Fârâbî gibi düşünce ve tarih metinlerini kapsayacak disiplinlerarası bir yelpazeye dönüşmüştür. Çalışma, dizinin klasik ve kanon kavramlarının birleştiği bir alan olduğunu, Yücel’in geniş hümanizma anlayışı çerçevesinde seçildiğini ve devletin kültür politikası aracılığıyla ulusal kültür repertuarını genişletme, ortak kimlik ve hafıza oluşturma işlevi gördüğünü ortaya koymaktadır.
In Pursuit of Curiosity, on the Threshold of Admiration and Following the Footsteps of Wisdom: The Poetics of Marvels andWonders in Ahmedî’s İskendernâme
This article examines the fantastic narratives within Ahmedî’s İskendernâme by considering some of the fundamental concepts of medieval Islamic thought: namely curiosity, wonder, wisdom, and sagacity. The study positions the figure of Alexander beyond the image of a ruler limited to conquests, treating him as a curious sage-traveller in pursuit of knowledge. The fantastical beings and imaginary spaces in the text are evaluated as being not just fantastic ornamentation but as symbolic indicators which represent the boundaries of knowledge, human curiosity, and metaphysical exploration. By combining the nature of Qazvînî’s Acâ’ib al-Makhlûqât tradition with Nizâmî’s masnavi model, Ahmedî establishes a distinctive narrative aesthetic in Ottoman literature which transports the reader from spectacle to thought and then to contemplation and admiration. Motifs such as the Indian islands, Waqwaq Island, the Valley of Diamonds, Tagargar, the wall of Gog and Magog, and the mirror in Alexandria all represent the visual and interpretive dimensions of curiosity, while the Land of Darkness, the quest for the water of life, and the episode of the talking tree constitute a closure that renders visible the transience of worldly power and human helplessness in the face of death. The article, therefore, interprets İskendernâme by transcending a reading of it as merely an epic, as a deeply profound and wise text that reveals the nexus of knowledge, wonder, curiosity, and discovery within early Ottoman thought.
Ottoman literature, Ahmedî, İskendernâme, marvels and wonders, admiration, curiosity, wisdom
Administrative Structure of Ardahan According to Erzurum Provincial Yearbooks (1870-1877)
The modernization reforms initiated by the Ottoman Empire in the 19th century based on the Tanzimat and Islahat decrees led to fundamental transformations in provincial administration. The main subject and purpose of this research is to document, based on primary sources, how this process, which aimed to strengthen centralised administration, shaped the administrative, judicial, and financial structure of Ardahan within the framework of the Erzurum Vilayet Salnameleri (Erzurum Provincial Yearbooks), the 1864 and 1871 Vilayet Nizamnameleri (Provincial Regulations). In this regard, Erzurum Provincial Yearbooks were transcribed and document content analysis techniques were applied within the perspective of qualitative research methodology. A total of five yearbooks from 1870, 1871, 1872, 1873, and 1877 were examined, and the information identified about Ardahan's administrative, financial, and judicial structure was incorporated into the study. The study compares Ardahan's administrative situation before and after the 1877-1878 Ottoman-Russian War. Although there are studies on the history of Ardahan in the literature, it is believed that this research will contribute significantly to the literature as a primary source, because of the lack of specific studies directly illuminating the administrative, judicial, and financial administration during and after the Tanzimat period.
Osmanlı Somut Kültürel Mirasına Bir Katkı: Nedim’in Üsküdar Çeşmeleri Üzerine Tarih Manzumeleri
Suyun insanlık tarihi için önemli olduğu tartışılmaz bir gerçektir. Hayatın devamı için elzem olmasının yanı sıra milletlerin medenîleşmelerinde de suyun önemi büyüktür. Su mimarisinin oluşum ve gelişiminde İstanbul’u iyi bir ev sahibi olarak görmek mümkündür. İstanbul, su mimarisini oluşturan sebil, hamam, bent, kemer, çeşme ve şadırvan gibi yapılarıyla su medeniyetinin inşasında önemli bir rol üstlenmiştir. Bu kültür, toplumda yaşayan bireyler olarak elbette şairleri de etkilemiştir. İstanbullu Nedim bu şairlerdendir. Nedim şiirlerinde III. Ahmed ve Damad İbrahim Paşa’nın yaptırdığı yapılara tarihler düşürmüştür. Bu yapılardan biri su mimarisinin önemli unsurlarından biri olan çeşmelerdir. Nedim, Üsküdar’da bulunan 6 çeşme ve 1 maksem olmak üzerine toplam 7 yapıya tarih düşürmüştür. Bu çalışmada Nedim’in Üsküdar’da yapılan çeşmeler için yazdığı tarih manzumeleri ele alınacak çeşmelerin bugünkü durumları hakkında bilgi verilecek ve bu yapılardan ayakta kalan çeşmeler görselleriyle birlikte incelenecektir. Nedim’in manzumelerde yer alan ifadeleri ile çeşmelerin özellikleri mukayese edilecek, methe mazhar olan yönleri değerlendirilecektir.
Metinlerarasılık Bağlamında Bir Çeviri Yazı Deneyimi: Firkat ve Hayrâbâd'ın İzinde Sergüzeşt-i Esed
Sergüzeştler, bir kişinin başından geçenlerin anlatıldığı edebî eserlerdir ve anlatım teknikleri açısından çeşitli türleri anımsatır. Bu türler, bazen biyografi bazen de kurmaca bir metin görünümündedir. Sergüzeşt-i Esed de bu tür eserlerden biridir. İBB Atatürk Kitaplığı’nda bulunan eser, biyografi olarak başlayıp kurmacaya evrilmiştir. Sergüzeşt-i Esed’in girişinde eserin Ahmet Mithat Efendi’nin Firkat’inden esinlenerek yazıldığı belirtilmektedir. Bunun yanısıra eserdeki anlatıya Nâbî’nin Hayrâbâd’ından bir bölüm eklemlenmiştir. Bu bölüm, Feridüddin Attâr’ın İlâhînâme’sinde de zikredilmektedir. Dolayısıyla Sergüzeşt-i Esed; Firkat’ten, İlâhînâme’den ve Hayrâbâd’dan metinlerarasılık bağlamında güçlü izler taşımaktadır. Bu çalışma, Sergüzeşt-i Esed’in çeviri yazısını gerçekleştirip metinlerarası unsurlarını ortaya koymak suretiyle tanıtımını hedeflemektedir. Bu amaçla öncelikle sergüzeştler hakkında genel bilgiler verilmiş, Sergüzeşt-i Esed tanıtılmış, metinlerarasılık hakkında teorik bilgiler sunulmuştur. Ardından Sergüzeşt-i Esed; İlâhînâme, Firkat ve Hayrâbâd doğrultusunda metinlerarasılık bağlamında alıntı ve gönderge, anıştırma, klişe-basmakalıp söz, öykünme ve anlatı içinde anlatı teknikleri bakımından incelenmiştir. Söz konusu teknikler hakkında teorik bilgiler verilerek eserdeki kullanımları belirtilmiştir. Çalışmanın devamında ise Sergüzeşt-i Esed’in çeviri yazısına yer verilmiştir.
Ahmet Mithat Efendi, Çeviri yazı, Feridüddin Attâr, Metinlerarasılık, Nâbî, Sergüzeşt
An Examination of Universal Values: Kari Nizamuddin Bin Mulla Huseyin's Work Entitled Science of Morality (Ilm-i Ahlak)
This study was conducted to determine what universal values are present in Kari Nizamuddin Bin Mulla Huseyin’s work titled Science of Morality (Ilm-i Ahlak) and to reveal how often these values are mentioned. The data collection tool used in the study was a list of values described as universal values covered by the living values education program supported by UNESCO and implemented in many parts of the world, as well as values included in the secondary school Turkish and social studies curricula. The values of cooperation, happiness, honesty, humility/modesty, love, peace, respect, responsibility, simplicity, tolerance, freedom, and unity/solidarity, as well as goodness, morality, cleanliness, helpfulness, patriotism, diligence, courage, and justice, were identified, and the findings section of the study was created. Values education programs implemented around the world and in Turkey offer many advantages. These include a decrease in risky behaviors, an increase in positive social skills, an increase in positive attitudes toward school and school success and an increase in social-emotional skills. The work titled Science of Morality, which was examined for this purpose, largely aligns with the values established by UNESCO and the outcomes of values education. The presence of multiple value elements throughout the work demonstrates that Science of Morality is a rich resource for values education.
Geçiş Dönemi Bağlamında Osmanlı Âmin Alayı Geleneği ve Mehmet Âkif Ersoy’un “Âmin Alayı” Şiiri
Âmin alayı, Osmanlı toplumunda çocukların mektebe başlaması sebebiyle icra edilen ve dini-manevi yönü güçlü bir tören olarak kültürel hafızada önemli bir yere sahiptir. Bu törende gerçekleştirilen yürüyüş, dualar ve sembolik uygulamalar, çocuk için önemli bir eşik, yeni bir başlangıç ve toplumsal kimlik kazanımı sağlamaktadır. Bu yapısıyla Âmin alayı, Arnold van Gennep’in “ayrılma–eşik–yeniden katılım” modeline uygun bir geçiş ritüeli olarak değerlendirilebilir. Mehmet Âkif Ersoy’un Âmin Alayı adlı şiiri, bu ritüelin estetik ve sembolik boyutlarını edebiyat aracılığıyla görünür kılar. Sanatçı, çocuk figürünü masumiyetin ve geleceğin simgesi olarak işlerken, alayın coşkulu atmosferini ritmik tekrarlarla güçlendirir. Şiirde imgeler ve betimlemeler, yalnızca törensel bir sahnenin aktarımı olarak kalmayıp aynı zamanda toplumsal dayanışmanın ve kültürel devamlılığın edebî ifadesi olarak dikkat çeker. Bu makalede, Osmanlı Devleti’nde eğitime verilen önem, bu geçiş dönemi ekseninde ele alınıp Âkif’in şiiri ayrılma, eşik ve yeniden katılım modeline göre incelenecektir. Amaç, hem âmin alayının toplumsal ve sembolik değerini ortaya koymak hem de edebî bir metnin kültürel ritüeli nasıl yeniden inşa ettiğini tartışmaktır. Çalışma, halkbilimi ve edebiyat arasındaki ilişkiyi disiplinler arası bir yaklaşımla inceleyerek, Âkif’in şiirini kültürel pratiklerin edebî temsili olarak sunmaktadır.
Mehmet Âkif Ersoy, Âmin Alayı, Geçiş Dönemi, Kültür, Eğitim.
Üsküdar Nevmekan Bağlarbaşı Millet Kıraathanesi’nin Sosyal ve Kültürel Sürdürülebilirlik Bağlamında Değerlendirilmesi
Bu çalışma, Üsküdar Nevmekân Bağlarbaşı Millet Kıraathanesi'ni sosyo-kültürel sürdürülebilirlik perspektifinden değerlendirerek incelemeyi hedeflemektedir. Osmanlı döneminde sosyal yaşamın, entelektüel etkileşimin ve kamusal paylaşımın önemli merkezleri olan kıraathaneler, bilgi üretimi, okuma alışkanlıkları ve toplumsal dayanışmanın şekillendiği özgün mekanlar olarak kent belleğinde derin bir iz bırakmıştır. Günümüzde millet kıraathaneleri modeliyle yeniden yorumlanan bu geleneksel yapılanmanın, çağdaş kent yaşantısında hangi kültürel işlevlerle varlık gösterdiği ve Osmanlı geçmişiyle nasıl bir süreklilik bağlantısı kurduğu, araştırmanın temel odak noktasıdır. Araştırmada sosyo-kültürel sürdürülebilirlik kriterleri temel alınarak değerlendirme yapılmıştır. Bu kriterler; kültürel mirasın korunması, kimlik ve aidiyet duygusu, kültürel üretim, toplumsal katılım, kuşaklar arası aktarım, yenilik ve adaptasyon ile kültürel farkındalık boyutlarını kapsamaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemleri kullanılarak mekansal gözlemler ve kullanıcılarla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen bulgular, Nevmekan'ın Osmanlı kıraathane kültürüne özgü kamusal buluşma, öğrenme ve okuma ortamı yaratma, sohbet geleneğini sürdürme ve toplumsal birliktelik gibi işlevleri günümüz şartlarına uyarlayarak devam ettirdiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, Üsküdar Nevmekan Bağlarbaşı Millet Kıraathanesi'nin, Osmanlı dönemine ait sosyal etkileşim biçimlerini etkin bir şekilde yaşatmanın yanı sıra yeni nesillerin kültürel deneyimlerine zemin hazırlayan bir ara yüz oluşturduğu görülmüştür. Bu özellikleriyle sosyo-kültürel sürdürülebilirlik açısından başarılı bir örnek teşkil ettiği sonucuna ulaşılmıştır
Çarlık Rusya Döneminde Kazaklar ve Kırgızlar Arasında Eğitim-Öğretim Meselesi ve Bunun Osmanlı Basınında Yer Alması
XX. yüzyılın başlarında Rusya Müslümanları arasında dört tür eğitim kurumu faaliyet göstermekteydi. Bunlar, Rus Hükümeti’nin açtığı Rus çocukları için açılan okullar, Rus-Yerli mektepleri, eski usullü mektep-medreseler ve usul-i cedit esaslı cedit mektep-medreseleri idi. Öte yandan Osmanlı’da gerçekleşen II. Meşrutiyet (1908) sonrası ülkede özgürlük rüzgârı esmiş ve basın-yayın organları çoğalmıştı. Bu dönemde Türkçü ve İslamcı yayın organlarının da çoğalmaya başladığı bilinmektedir. Osmanlı basını tarafından yayımlanmış dergi ve gazetelerde Kafkasya, Kırım, Kazan, İdil-Ural, Sibirya, Buhara, Hive, Taşkent, Fergana, Yedisu ve bütün Kazak bozkırları hakkında bilgiler yer almaktaydı. Ayrıca İstanbul’da eğitim amaçlı ve siyasi nedenlerle bulunan Rusya Müslümanlarının tesiriyle Osmanlı basınında Rusya Müslümanlarıyla ilgili yüzlerce yazı yayımlanmıştır. Araştırmamızda Osmanlı dergileri taranarak, o dönemde Kazaklar ve Kırgızlarda eğitim ile ilgili kaleme alınan makaleler incelenmiştir. Tarafımızca taranmış söz konusu süreli yayınlar olan Sırat-ı Müstakim, Tearif-i Müslimin ve İslam Mecmuası gibi dergilerde yayımlanan yazılarda Orta Asya’daki eğitim faaliyetleri ideolojik ve kültürel perspektiflerle değerlendirilmiştir. Çalışma nitel içerik analiz yöntemiyle incelenerek elde edilen veriler söylem analizi ve karşılaştırmalı yöntemlerle ele alınmıştır. Bu veriler, Osmanlı basınında Kazaklar ve Kırgızlarda eğitim meselelerinin ideolojik bir çerçevede ele alındığını göstermektedir. Bir yandan Rus eğitim politikaları eleştirilirken diğer yandan Müslüman toplumların eğitim yoluyla güçlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu bağlamda Kazaklar ve Kırgızlarda eğitim konusu, Osmanlı basınında hem bir “uyanış” çağrısı hem de İslam birliği fikri çerçevesinde ele alınmıştır.
Hazine Kethüdası Kıbrıslı Mehmed Emin Efendi’nin Muhallefatı
Bu çalışmada, II. Mahmud döneminde Hazine Kethüdası olarak görev yapan Kıbrıslı Mehmed Emin Efendi’nin muhallefatı incelenmektedir. “Muhallefat”, bir kişinin vefatından sonra geride bıraktığı tüm mal varlığını ifade eder ve Osmanlı döneminde sıklıkla “tereke” kavramıyla karıştırılır. Bu nedenle, çalışmada öncelikle tereke ile muhallefat kavramlarının içerik, işleyiş ve hukuki bağlamları açısından farklarına değinilmektedir. Bu çalışmada ayrıca, Kıbrıslı Mehmed Emin Efendi’nin hayatı, görevleri ve ailesine ilişkin bilgilere yer verilmiştir. Bununla birlikte, Mehmed Emin Efendi’ye ait muhallefat defteri ayrıntılı biçimde incelenmiş; defterin yapısı, içerdiği menkul ve gayrimenkul mallar ile borç ve alacak kayıtları tablo hâlinde sunulmuştur. Ayrıca, elimizdeki muhallefat kaydında mirasçılardan birinin küçük yaşta olması nedeniyle kendisine vasi tayin edilmesi, ancak kısa bir süre sonra vefat etmesinin ardından mirasın yeniden taksim edilmesi ve Kıbrıslı Mehmed Emin Efendi’nin eşinin sonradan yeniden evlenmesiyle miras konusunun tekrar gündeme gelmesi gibi hususların ayrıntılı biçimde kayda geçirilmiş olması, konuyu daha ilgi çekici kılmakta ve diğer muhallefat çalışmalardan ayırmaktadır.
Osmanlı Şerh Geleneğine Yeni Bir Halka: İmam Bûsîrî’nin Kasîde-i Hâiyye’sine 19. Yüzyılda Yazılmış Arapça Bir Şerh
Arap edebiyatının önde gelen isimlerinden olan, Fars ve Türk edebiyatında yüzyıllarca birçok sanatkâr üzerinde derin etki bırakan İmam Bûsîrî, özellikle Kasîde-i Bürde, Kasîde-i Hemziyye, Kasîde-i Mudariyye adlı kasideleriyle tanınmaktadır. İmam Bûsîrî her ne kadar bu kasideleriyle bilinse de onun hem dinî hem edebî yönünü ortaya koyan başka manzumeleri de olmuştur. Bunlar arasında yer alan Kasîde-i Hâiyye, ilk mısrasında geçen “Es-subhu beda” ifadesiyle anılan ve günümüzde bestelenerek ilahi şeklinde okunan bir kaside olarak dikkat çekmektedir. İmam Bûsîrî’nin Hz. Muhammed’e duyduğu muhabbetle yazılmış na’t türündeki 8 beyitten oluşan bu kısa kaside, İmam Bûsîrî’nin sonradan tertip edilen Divan’ında yer almış ve kafiye harfinden ötürü Kasîde-i Hâiyye (el-Kasîdetü’l-Hâiyye) olarak adlandırılmıştır. İmam Bûsîrî’nin şiirlerine; sayısız şerh, tercüme, tahmis vd. yazılmıştır. Bu çalışmada, 19. yüzyılda Anadolu coğrafyasında yaşamış Yemlîhâzâde Mustafa Kâmil Efendi’nin İmam Bûsîrî’nin Kasîde-i Hâiyye’sine Arapça ve mensur şekilde hermenutik bir yaklaşımla yazdığı şerh ele alınmıştır. Mustafa Kâmil Efendi’nin şerhi, İslam kültüründe şerh geleneği içerisinde Anadolu’ya ait değerlerle yorumlanan bir örnek olarak öne çıkmaktadır. Çalışma kapsamında daha önce üzerinde herhangi bir çalışma yapılmayan şerh metni yazıldığı dilden çevrilerek, şekil ve muhteva özellikleri incelenmiştir. Çalışmanın sonunda ise şerh metni, Osmanlı ve Arap edebiyatı şerh geleneği bağlamında tartışılmış; Mustafa Kâmil Efendi’nin edebî ve ilmî yönü ortaya konulmuştur.
Manzum Kroniklerde Çaldıran: Savaşın Estetiğe BürünmesiÇaldıran in Verse Chronicles: The Aestheticization of War
Abstract: Situated at the intersection of literature and history, verse chronicles portray the Battle of Çaldıran (1514), fought between Yavuz Sultan Selim (d. 1520) and Shah Ismail (d. 1524), within a historical frame yet through a literary idiom inflected by the prevailing Ottoman ideology. Beyond their historical value, these depictions offer a vivid panorama from the vantage point of language and literature. Among the historical events that drew the attention of men of letters, the Battle of Çaldıran occupies a notable place. It is a commonplace that literary works grounded in historical narrative have retained their appeal in every period. For readers, the refashioning of the historical personae of two heroes -Yavuz Sultan Selim and Shah Ismail- within the world of literature has proved especially compelling. Classical Turkish literature, which renders reality according to its own conception of the real, presents the Battle of Çaldıran after filtering it through its characteristic features. In the verse chronicles examined in this article, Yavuz Sultan Selim and his army are affirmed in religious and sectarian terms, whereas Shah Ismail and his soldiers are depicted negatively, at times in overtly pejorative language. Likewise, Selim’s person and the strength and prowess of his army are idealized both materially and psychologically, while Ismail’s personality and his forces are described in disparaging terms with respect to both material and characterological attributes. As the chronology of the battle is narrated across the verse chronicles, one observes a shared fabric of plot and symbolism among the texts. The narrative of the war and its literary descriptions converge around several common nodes: color symbolism; auditory elements and musical motifs; animal symbolism; nature and supernatural beings; mythological, astrological, and cosmic elements; instruments of war; and facets of social life. This study argues that the literary narration of the Battle of Çaldıran in Ottoman verse chronicles is articulated in concert with the dominant Ottoman ideology, and that there exists an intertextual commonality of plot and symbolism; rather than proposing a thematic taxonomy, it focuses on the literary modes of depiction by which the event is rendered.
Classical Turkish Literature, Verse Chronicles, Selim I, Shah Ismail, Battle of Çaldıran, Literary Description
Osmanlı Diplomasisi ve İslamî Dayanışma: Endülüs'ün Düşüşünün Ardından Moriskolar ve Osmanlı Devleti
Endülüs'teki sekiz asırlık İslam hâkimiyeti, 1492'de Gırnata'nın düşüşüyle son bulmuş ve arkalarında Morisko olarak anılan bir topluluk bırakmıştır. Hristiyanlaştırma ve baskı politikalarına maruz kalan Moriskolar, İspanya tarihinde derin bir kırılma noktası oluşturmuştur. Bu konudaki mevcut literatür, ağırlıklı olarak Batı ve Arap kaynaklarına dayanmakta; Osmanlı Devleti'nin rolüne dair sistematik incelemelerden yoksundur. Bu çalışma, söz konusu boşluğu Osmanlı arşiv belgeleri üzerinden doldurmayı hedeflemektedir. Makale, Osmanlı İmparatorluğu'nun Moriskolara yönelik siyasi, askerî ve insani yardım faaliyetlerini, Akdeniz siyaseti ve İslami dayanışma çerçevesinde analiz etmektedir. Geleneksel tarih yazımından farklı olarak, meselenin Osmanlı perspektifinden ve birincil el kaynaklarla ele alınması çalışmanın özgün değerini oluşturmaktadır. Sonuç olarak, bu araştırma Osmanlı'nın, Morisko meselesini yalnızca bir insani kriz olarak değil, aynı zamanda küresel bir siyaset ve dini aidiyetin parçası olarak gördüğünü ortaya koymakta ve tarih yazımına yeni bir bakış açısı kazandırmaktadır.
Turan İdealinin Tiyatral Uyanışı: Celal Esat’ın Büyük Yarın Adlı Tiyatro Oyununda Millî Kimlik İnşası
Modern düşüncelerin gelişimiyle birlikte ön planda ortaya çıkan kimlik bireyin benliğindeki değerlerin bütünü olarak değerlendirilir. Bireysel ve kolektif yönleriyle çok katmanlı bir yapıya sahip olan kimlik sürekli bir değişim ve dönüşüm süreci içerisindedir. Sosyal bir varlık olan insanın millî kimliği, dinî kimliği, kültürel kimliği ve toplumsal cinsiyet kimlikleri inşa edilir. Kimlik inşasında edebiyat işlevsel bir zemin durumundadır. Bu çalışmada Celal Esat Arseven'in Büyük Yarın adlı tiyatro oyunu millî kimlik inşası bağlamında incelenmektedir. II. Meşrutiyet Dönemi'nde kaleme alınan bu oyun, Türkçülük ve Turancılık ideolojilerinin etkisiyle tüm Türklerin birleştiği idealize edilmiş büyük bir yarın düşüncesini tiyatro türünün sahnelenmesi yönünden faydalanarak topluma aktarma amacındadır. Çalışmada millî kimlik ve edebiyat arasındaki ilişki hakkında kuramsal arka plan açıklanarak tarihsel bağlamda değerlendirmeler yapılmaktadır. Çalışmanın amacı, millî düşüncenin oluşumuyla şekillenen Turan idealinin Büyük Yarın adlı oyunda nasıl ve hangi yönleriyle temsil edildiğini ve eserin millî kimlik inşasındaki işlevinin ne olduğunu incelemektir. Oyunun karakter yapısı, söylemi, sembolizmi ve tarihsel anlatısı aracılığıyla nasıl bir kimlik kurgusu sunduğu nitel araştırma yöntemiyle ele alınmıştır. Araştırmada veri analiz tekniği olarak içerik analizi tekniği, veri toplama tekniği olarak ise doküman inceleme tercih edilmiştir. Çalışmada Büyük Yarın oyunu örneğinde tiyatronun millî kimlik inşası açısından toplumsal yönlendirme amacı taşıyan ideolojik bir araç olarak değerlendirildiği sonucuna ulaşılmıştır.
Celal Esat, Büyük Yarın, Turan, tiyatro, millî kimlik
Osmanlı Arşiv Belgelerinde Harran: Devlet, Aşiret, İskân (XVII-XX. Yüzyıllar)
Bereketli Hilal’in toprakları içinde yer alan Harran, gerek bulunduğu konum gerekse de sahip olduğu verimli topraklardan dolayı tarih boyunca birçok devletin hâkimiyet kurmaya çalıştığı bölgeler arasında yer almıştır. Bu özelliklerinden dolayı İslamiyet öncesinde ve İslamiyet ortaya çıktıktan sonra birçok devletin idaresine girmiştir. Harran, XVI. yüzyılda Osmanlı’nın hâkimiyetine girmiştir. Bir süre Diyarbakır Eyaleti’ne bağlı idare edilmişse de sonraki dönemlerde Rakka ve Halep vilayetlerine bağlanmıştır. Araştırmada, Osmanlı idaresinde XVII. ve XX. yüzyıllar arasında Harran’da yaşayan aşiretler, aşiretlerin gerçekleştirdiği eşkıyalık faaliyetleri, devlet-aşiret ilişkileri ve iskân siyaseti hakkında bilgiler verilmektedir. Metot olarak Tarihsel Araştırma metoduyla birlikte Belge İçerik Analizi Tekniği kullanılmıştır. Bu yöntemle Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’ndeki belgeler, Halep Vilayet Salnamelerinin ilgili bölümleri transkript edilmiş olup, belgelerde konuyla ilgili bölümler tespit edildikten sonra yorumlanarak araştırmaya aktarılmıştır. Ayrıca dönemin yabancı ve yerli seyyahlarının yazmış olduğu seyahatnamelerden de Harran ve bölgedeki aşiretler hakkında yazdıkları bilgiler tespit edilerek araştırmaya aktarılmıştır. Literatürde Harran’ın kent tarihine, arkeolojik yapısına, ziraat ve ekonomisine yönelik birçok araştırmanın yapılmış olduğu, tarihsel anlamda sosyodemografik yapısını aydınlatmaya yönelik özgün bir çalışmanın olmadığı tespit edilmiştir. Bu yönüyle araştırmanın literatüre katkı sunacağı düşünülmektedir.
Osmanlı, Harran, Aşiret, Eşkıyalık, İskân
Copyright (c) 2025 Journal of Ottoman Legacy Studies
Examining the Verses and Hadiths Shaping the Ottoman Jerusalem Policy and How the Members of Three Different Religions Kept Together in Peace
With the Ottoman witdrawal from Jerusalem in 1917, Jewish gangs began to settle in Jerusalem and its surraundings, which came under the British rule. These gangs, which received political and financial supports from European countries, especially the United Kingdoms, started their terrörist activities by attacking Muslim villages and towns. They established Israel and reached state power in a short period of approximately 30 years. Since then, Israel continues to be on the world's agenda as a land of attack, occupation, deportation, usurpation, terror, massacre and oppression. However Jerusalem, which is sacred to three religions, has come under the domination of all three religions in the course of world history. A lot of Muslim blood was shed in Jerusalem when it was remained under the rule of Crusaders for 90 years. The blood and tears shed for a hundred years in Jerusalem, which remained under the rule of Jewish Israel, are visible to the whole world. However in Jerusalem, which remained under the Muslim Ottoman rule for 400 years, neither a Christian nor a Muslim nor a Jew suffered a nosebleed. Undouptedly, one of the biggest reasons for this peace is the verses and Hadidths in the holly books of Muslims, which shape their belief and ideology.
İskenderun Kültürel Miras Yapılarının Yeniden İşlevlendirilmesi Eski İngiliz Konsolosluk Binası Potansiyelinin Değerlendirilmesi
Bu çalışma, İskenderun’un tarihsel dokusu içinde önemli bir kültür varlığı olan Eski İngiliz Konsolosluk Binası’nın yeniden işlevlendirilme potansiyelini değerlendirmektedir. İskenderun’un coğrafi, sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel gelişimi çerçevesinde konumlandırılan yapı, XIX. yüzyıldan günümüze ulaşabilmiş nitelikli örneklerden biridir. Çalışma kapsamında, literatür araştırmaları, arşiv belgeleri, alan gözlemleri ve görsel belgelerden yararlanılmış; yapının tarihsel gelişimi, mimari özellikleri, kolektif bellek bağlamındaki değeri ve günümüzdeki fiziksel durumu incelenmiştir. Özellikle 6 Şubat 2023 depremleri ve 2024’te meydana gelen yangın sonrası yaşanan tahribat, yapının korunması ve yeniden işlevlendirilmesinin aciliyetini ortaya koymaktadır. Araştırma sonucunda, yapının kültürel miras kimliği ile uyumlu olacak şekilde kamusal faydaya dönük işlevlerle (müze, kültür merkezi, kütüphane vb.) değerlendirilmesinin, hem kent belleğinin korunmasına hem de İskenderun’un kültürel turizmine katkı sağlayacağı vurgulanmaktadır.
Osmanlı Ve İran Anayasal Monarşi Mirasları Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme: Çoğulculuğa Karşı Şii-Merkezlilik
Bu makalede, 19. ve 20. yüzyıl başlarında Osmanlı ve İran’da meydana gelen meşrutiyet hareketleri karşılaştırmalı bir perspektifle incelenmektedir. Her iki örnekte de mutlak monarşiden anayasal bir yönetime geçiş çabası denenmiş; bu deneyimlerin merkezinde ise modernleşme, halkın siyasal temsili ve hukuk devleti gibi unsurlar yer almıştır. Osmanlı’nın meşruiyet deneyimi incelendiğinde, Tanzimat’la başlayıp II. Meşrutiyet’e kadar uzanan süreçte meşrutiyetin ana taşıyıcıları olarak bürokratik elitler, askerî yapı ve entelektüellerin yer aldığı; İran’da ise bu rolün esasında Şii ulema, tüccar sınıfı ve şehirli entelijansiya tarafından oynandığı görülmektedir. Bu kapsamda bu çalışmanın ana argümanı, Osmanlı ve İran meşruiyet deneyimlerinin benzer talepler ve dış etkilerle şekillenmiş olmasına rağmen, farklı siyasal kültürler, dini yapılar ve uluslararası bağlamlarda gelişmiş olmaları hasebiyle birbirlerinden ayrıştığıdır: Osmanlı örneği daha çok çoğulcu, seküler ve bürokratik bir anayasal yapı geliştirme maksadını yansıtırken, İran meşrutiyeti ise güçlü Şii-merkezli dini yapının etkisiyle şekillenen ve dinî meşruiyetin sınırlarını aşmakta zorlanan bir gayretin örneği olmuştur. Bu çalışmada ortaya konmaya çalışılan karşılaştırmalı inceleme, her iki meşrutiyet deneyiminin de düşünsel temellerini, kurumsal yapısını, toplumsal tabanını ve siyasal mirasını inceleme yoluyla, Osmanlı anayasal modernleşme mirasının ilham verdiği İran deneyimine ışık tutmayı hedeflemektedir.
Commercial Activities in the Island in the Light of the Report of Watkins, the Last British Consul in Cyprus: 1877 Trade Report
Throughout history, Cyprus has been a target for many states due to its geopolitical and geostrategic position. In this regard, the Ottoman Empire quickly recognized the strategic importance of the island and incorporated it into its territories. Particularly with the Industrial Revolution, the economic significance of Cyprus became increasingly prominent. Being the largest island in the Eastern Mediterranean and its proximity to the mainland turned the island into a strategic base. Its location led foreign states to establish consulates on the island. The British, in this context, were among the first states to open a representative office. For England, the leading country of the Industrial Revolution, Cyprus quickly became an important stop along the Mediterranean trade route. As is known, consuls are responsible for reporting on the political, social, cultural, and economic life of the countries they are assigned to, to their home states. During this period, Britain increased its interest in the region and effectively took control of the island in 1878. However, just before this transfer of authority, the last British consul to serve on the island, Watkins, prepared a report in 1877 that provides detailed information on both the economic performance of the Ottoman administration and the commercial potential of Cyprus. This report addresses various issues such as the commercial products of the period, export structures, infrastructure problems, and tax policies, providing a panoramic view of the economic situation on the island. The present study aims to highlight the information contained in the British Consul's report and shed light on the commercial life in Cyprus.
Cyprus, Watkins, Ports, Trade, Export, Import.