Trabzon Sülüklü Mezarlığında Bulunan 19. Yüzyıl Erkek Mezar Taşları IV (1875-1899)

Abstract

Bu çalışmada Trabzon’un modern mezarlıklarından biri olan Sülüklü Mezarlığı’nda sergilenen 19. Yüzyılın son çeyreğine ait erkek mezar taşlarına odaklanılmıştır. Anılan mezarlıkta 230 adet 19. Yüzyıl tarihli erkek mezar taşı bulunmaktadır ve 1800-1874 yılları arasında yapılmış olanlar 3 ayrı monografik çalışma ile alan yazına kazandırılmıştır. Bu çalışma ise yüzyılın son çeyreğine ait taşların belgelendirilmesinin yanı sıra diğer çalışmalarda elde edilen bulgu ve bilgilerin de harmanlanarak yüzyılın genel özelliklerinin topluca değerlendirilmesinin hedeflendiği bir çalışma olarak ayrıca önem taşımaktadır. Araştırma sahasındaki mezar taşları, mezarlık içerisindeki konumlarının tespiti, ölçülerinin alınması, kitabe transkripsiyonlarının yapılması ve fotoğraflarının çekilmesi açısından bizzat yerinde incelenmiştir. Dijital ortamda iki boyutlu çizimlerinin yapılması uygun olanların cephe çizimleri yapılarak bütün mezar taşları, form ve süsleme özellikleri açısından değerlendirilerek kataloglanmıştır. Mezar taşlarının kitabelerinden elde edilen ve toplum yapısına ışık tutan isimler, meslekler, yer adları, ölüm sebepleri, içerikte bulunan yakarış, af isteği ve nasihat cümleleri, manzumeleri yazan şairler ve kitabeleri taşa hakkeden hattatların isimleri tespit edilmiştir. Bununla beraber kitabelerin istif düzeni, serlevha satırları, mezar taşlarının formları, serpuş tipleri, üzerinde bulunan süsleme unsurları gibi bilgiler detaylandırılarak araştırma kapsamındaki taşların Osmanlı dönemi mezar taşı geleneğinin içindeki yeri açıklanmaya çalışılmıştır. Sülüklü Mezarlığı’nda bulunan 19. Yüzyıl erkek mezar taşlarının merkeze alındığı bu çalışma ile sadece bahsi geçen verileri belgelemek değil aynı zamanda döneme hakim Batı kaynaklı sanat üsluplarının payitaht İstanbul dışındaki taşra kentlerindeki yansımalarının ortaya çıkarılmasına da katkı sağlaması hedeflenmiştir.