Üsküdar’da Bir Halvetî Şeyhi: Nalçacı Halîl Efendi ve Yeni Bulunan İlâhîleri

Abstract

Üsküdar, Osmanlı devrinde tasavvufî hayatın en canlı tezahürlerini barındıran mühim bir irfan mahallidir. Bu muhitte yetişen ve bugün Üsküdar’da kendi adıyla anılan bir camisi de bulunan Nalçacı Şeyh Halîl Efendi, 16. asrın ikinci yarısında doğmuş, 1630 yahut 1638’de vefat etmiş, tanınmış bir Halvetî şeyhidir. Ayvansarâyî’nin verdiği malumata göre, nalçacı (ayakkabı öksesi çakan) iken Abdülvehhâb Ümmî’ye intisap ederek tasavvuf yoluna sülûk etmiş, Üsküdar’da tekke ve mescid tesis ederek mürid yetiştirmiştir. Biyografik kaynaklarda şiir söylediği kaydedilmekle birlikte, Halîl Efendi’nin manzumeleri uzun müddet meçhul kalmış, yalnızca birkaç beyitle temsil edilmiştir. Bu makalede, yeni bulunan bir ilâhiyyât mecmuasında kayıtlı, Şeyh Halîl’in şimdiye kadar bilinmeyen ilâhîleri ilk defa gün yüzüne çıkarılacaktır. Ekseriyeti Halvetî şairlere ait manzumeleri muhtevî mezkûr ilâhiyyât mecmuası şahsî kütüphanemizde kayıtlı olup içerisinde 17 farklı mutasavvıfa ait 130 manzume yer almaktadır. Harap hâldeki mecmuanın müstensihi ve istinsah tarihi meçhuldür. Çalışmamızda Şeyh Halîl hakkında bilgi verildikten sonra mecmuanın tavsifi yapılacak, ardından şairin burada kayıtlı yedi manzumesinin tanıtımı, incelemesi ve yeni harflerle neşri yapılacaktır. Son kısımda ise tespit edilen şiirlerin tıpkıbasımına yer verilecektir. Böylece adı bilinen ancak eserleri ele geçmemiş bir mutasavvıf şairin şiirleri ortaya konularak mecmuaların bu sahadaki ehemmiyeti bir kez daha tebarüz ettirilecektir.