Temsilden Esarete Wenceslas Wratislaw’ın Hatıratında Saatler

Abstract

    Hediyeleşme uluslararası kültürel karşılaşmaların önemli bir boyutunu oluşturur ve içerdiği sembolik anlamlarla zamanın ruhunu yansıtır. 16. yüzyıl sonu Osmanlı-Habsburg ilişkileri, sadece askeri ve siyasi rekabetle değil, aynı zamanda karşılıklı hediyeleşme protokolleri üzerinden şekillenen bir kültürel etkileşime sahne olmuştur. Bu sürecin en önemli tanıklarından biri 1591 yılında Viyana'dan İstanbul'a gönderilen bir elçilik heyeti üyesi iken değişen uluslararası dengeler nedeniyle esir olan ve özgürlüğe kavuştuktan sonra hatırat oluşturan Baron Wenceslas Wratislaw'dır. Wratislaw'ın hatıratı, görkemli saray hediyeleri aracılığıyla dönemin diplomatik ilişkilerine ışık tutmakta, diplomasi içinde önemli bir yeri olan hediyelerin bu ilişkilerde taşıdığı sembolik anlamı kaydetmektedir. Bu çalışma Wratislaw'ın hatıratı bağlamında 16. yüzyıl sonu Osmanlı-Habsburg diplomasi kültüründe barış ve savaş yönetiminde aracı figür olarak III. Murat ve osmanlı paşalarına gönderilen özellikle saat nesnesine odaklanmakta, Wratislaw'ın gözlemleri ışığında, Augsburg menşeli mekanik saatlerin diplomatik aktör olarak işlevi ve bu sürecin hatıraların kurgusundaki rolünü irdelemeyi amaçlamaktadır. Wratislaw'ın anlatısı mikro-tarihsel bir kaynak olarak değerlendirilmekte, savaş koşullarında diplomatik nesnelerin anlamkaymasına uğradığı fikrinden hareketle maddi kültür perspektifiyle diplomatik hediyelerin sembolik işlevi analiz edilmektedir. Böylece Wratislaw'ın hatıratı, bireysel tanıklığın ötesinde, erken modern dönem imparatorluklar arası ilişkilerde temsil, iktidar ve esaret arasındaki geçirgenliği ortaya koymakta; savaşın diplomatik düzen üzerindeki dönüştürücü etkisini anlamaya imkân veren tarihsel bir belge olarak konumlandırılmaktadır.