Cumhuriyet Döneminde Şark-İslam Klasiklerinin Türkçeye Aktarımı: Tercüme Bürosu ve Kanonlaştırma Süreci (1940–1967)

Abstract

Bu çalışma, Cumhuriyet döneminde Hasan Âli Yücel’in başlattığı Tercüme Bürosu’nun 1940–1967 yılları arasında yayımladığı Şark-İslam Klasikleri dizisini eser seçimi, çeviri stratejileri ve kanonlaştırma süreçleri ekseninde incelemektedir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımıyla tarihsel ve betimleyici bir tasarımla yürütülmüştür. Veri seti, 1940–1967 aralığında Şark-İslam Klasikleri başlığı altında Türkçeye kazandırılan eserlerin bibliyografik künyeleri, yayımlanma yılı, müellif, eser adı ve çevirmen bilgilerinden oluşturularak kronolojik olarak derlenmiştir. Dizi, başlangıçta Mevlânâ'nın Mesnevî’si gibi edebî-hikemî metinler etrafında kurulmuş, 1940’ların ortasında Nizâmî, Hâfız, Attâr, Sa'dî gibi şiir ve hikmet metinleriyle genişlemiş, 1950'lerde Gazâlî, İbn Haldûn, Taberî, Belâzürî ve Fârâbî gibi düşünce ve tarih metinlerini kapsayacak disiplinlerarası bir yelpazeye dönüşmüştür. Çalışma, dizinin klasik ve kanon kavramlarının birleştiği bir alan olduğunu, Yücel’in geniş hümanizma anlayışı çerçevesinde seçildiğini ve devletin kültür politikası aracılığıyla ulusal kültür repertuarını genişletme, ortak kimlik ve hafıza oluşturma işlevi gördüğünü ortaya koymaktadır.