Arşiv Belgelerinde Mimari Tasarımın Söylemsel İnşası: Batum Muhacirlerinin İskân Edildiği Gemlik Hamidiye Köyünde Yapılacak Caminin Projeleri

Abstract

Öz: Osmanlı İmparatorluğu’nun, Rus Savaşını kaybetmesi neticesinde Kafkas topraklarından Anadolu’ya kitlesel göçler başlamıştır. Batum göçmelerinin bir kısmı da Bursa vilayetine bağlı Gemlik kazasında yeni kurulan Hamidiye karyesine yerleşmiştir. Çalışmanın amacı, Osmanlı Arşivinde incelediğimiz belgeler arasında Hamidiye’ye yerleşen muhacirler için bir cami yapımına dair bazı kayıtların okunarak detaylı açıklanmasıdır. Belgelerde, Hamidiye’de üç yüz kişi kapasiteli cami yapılmasına dair ön hazırlıklar talep edilmiş ve bu bağlamda cami inşası için gerekli proje, malzeme-fiyat bilgileri ele alınmıştır. Konu hakkında ön çalışma yapmaları için mimarlar Kalfa Dimitri ve Pandelaki görevlendirilerek inşa için gerekli bedelin ne kadarlık bir masrafla uygun olacağı hesaplanmıştır. Konunun önemi söz konusu projenin cami ile avlusu, camiye bitişik bir su yapısı ve avludaki çeşmelerin plan ve malzeme bilgilerinin hiçbir ayrıntı atlanmadan ele almasıdır. Konu bu bağlamda incelendiğinde belge dili, yazışma üslubu, mimari teknik ve terimler, malzeme ve maliyet bilgileri, dönemin inşa bilgisi gibi Geç Osmanlı döneminin mimari geleneğini ve sosyolojisini anlamaya yardımcı olacak önemli bulgular içermektedir. Türk tarihinde sonuçları itibariyle önemli bir yere sahip olan Rus savaşı, Osmanlı devletinin göçmen politikaları ve iskân metodunun anlaşılması bakımından da önem arz etmektedir.